Wykuć niepodległość – służba Jana Hupy na rzecz odradzającej się Polski

Jan Hupa urodził się 10 maja 1892 r. w Lubecku na terenie ówczesnego Cesarstwa Niemieckiego. Wywodził się z polskiej rodziny rolniczej. W 1906 r. rozpoczął naukę rzemiosła kowalskiego u mistrza kowalstwa Karla Rabusa w Bytomiu, który później założył tam warsztat samochodowy. Hupa skończył u niego terminować w 1909 r.

W czasie I wojny światowej Jan Hupa odbywał służbę w 2 Zastępczej Kompanii 1 Batalionu Zastępczego Regimentu 1 Miotaczy Min w Markendorf w pobliżu miasta Jüterbog w Brandenburgii. Wcześniej służył jako saper i brał udział w walkach na froncie zachodnim, wschodnim i bałkańskim. Po klęsce Niemiec wrócił w swoje rodzinne strony i stanął po stronie innych Polaków, którzy przystąpili do organizacji zrywów niepodległościowych na Śląsku. Jan Hupa brał aktywny udział we wszystkich powstaniach śląskich, za co został odznaczony „Górnośląskim Krzyżem Walecznych” („Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi”) i „Srebrnym Krzyżem Zasługi”. Po zakończeniu ostatniego powstania w 1921 r. Hupa wstąpił do stałej służby w Wojsku Polskim i to z nim związał resztę swojego życia zawodowego.

Od 1922 r. Jan Hupa służył w 3 Pułku Saperów w Wilnie, a później w 5 Pułku Saperów na Kopcu Kościuszkowskim w Krakowie. Następnie podjął służbę w 5 Batalionie Saperów na Dąbiu pod Krakowem, a od 1933 r. pracował w Komendzie Miasta Kraków. Od 1937 r. zajmował się nadzorowaniem budowy fortyfikacji i umocnionych pozycji obronnych.

Po zakończeniu kampanii wrześniowej Jan Hupa powrócił do swojej rodziny, która zamieszkiwała w Tarnowskich Górach. Nie ujawnił się nowym władzom niemieckim i w szybkim czasie rozpoczął działalność konspiracyjną, nawiązując kontakt z ppor. rez. Józefem Korolem. Wkrótce założone przez nich organizacje weszły w skład Związku Walki Zbrojnej. Hupa pełnił istotne funkcje w sztabie komendanta Okręgu Śląskiego ZWZ, odpowiadając za organizację siatki dywersyjnej. Został aresztowany przez Niemców 29 stycznia 1941 r. Niecały miesiąc później trafił do więzienia w Berlinie. W wyniku procesu przeprowadzonego rok później Trybunał Ludowy uznał Jana Hupę za winnego działalności konspiracyjnej na szkodę Rzeszy. Polak został skazany na śmierć. Wyrok wykonano w Berlinie 17 lipca 1942 r.

Pamięć o życiorysie i bohaterstwie Jana Hupy może trwać dalej dzięki nabytkowi, który pani Barbara Biedal przekazała do zasobu Oddziałowego Archiwum IPN w Katowicach. Znajduje się tam jeszcze więcej fotografii i dokumentów, które świadczą o wyjątkowym zaangażowaniu weterana powstań śląskich w odbudowę odradzającej się ojczyzny, który nie tylko walczył o jej pojawienie się na mapie, ale również oddał życie za to, by przetrwała ona pod niemiecką okupacją.

Zapraszamy do wysłuchania podcastu z serii „Archiwum Pełne Pamięci – …aby każdy okruch historii został uratowany!” pt. „Jan Hupa - tam, gdzie historia zmusza do wyboru”. Historię śląskiego bohatera opowiedzą Barbara Biedal – wnuczka Jana Hupy, dr hab. Grzegorz Bębnik – historyk z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach oraz Wojciech Krupa – członek zespołu Archiwum Pełne Pamięci z Archiwum IPN w Katowicach.