Perypetie kościerskiej „Solidarności” – Mirosława Brzezińska i Jan Antczak. Historie równoległe

W latach osiemdziesiątych, gdy rodziła się „Solidarność”, Mirosława Brzezińska była sędzią Wydziału Rodzinnego Sądu Rejonowego w Kościerzynie, a Jan Antczak brygadzistą pieców ceramicznych w Zakładach Porcelany Stołowej „Lubiana” w Łubianie. Pod wpływem informacji o strajkach w Stoczni Gdańskiej oboje – choć niezależnie od siebie – zdecydowali się poprzeć sierpniowe protesty.

Strajki ogarnęły cały kraj. W „Lubianie” poparto postulaty Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku. Produkcję porcelany spowolniono – całkowite zatrzymanie pracy oznaczałoby konieczność wygaszenia pieców ceramicznych. Pracownicy sformułowali własne postulaty i wybrali delegatów zakładowych. Jan Antczak został przewodniczącym Komitetu Założycielskiego, stając się jednym z czołowych działaczy zakładowej „Solidarności”.

Równolegle strajkujących stoczniowców wspierały także środowiska prawnicze. Choć sądy, podobnie jak milicja czy wojsko, postrzegane były jako filar systemu komunistycznego, pracownicy wymiaru sprawiedliwości – również w Kościerzynie – domagali się zmian: podwyżek płac, poprawy warunków pracy, a z czasem przede wszystkim niezawisłości sądów i wpływu sędziów na wybór prezesów. Jesienią 1980 roku powstały struktury NSZZ „Solidarność” Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości (PWS), wydające niezależne pismo „Temida”.

Pierwszą ulotkę do sądu w Kościerzynie przywiozła koleżanka Mirosławy Brzezińskiej z Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku – był koniec grudnia 1981 roku. Ulotka z podpisem Zbigniewa Borusewicza stała się impulsem do utworzenia nielegalnej drukarni. W styczniu 1982 roku do sądu trafiła nowa maszyna do pisania – walizkowy model nieujęty w ewidencji – przekazana przez znajomą z działu materiałowego. Dzięki temu można było bezpiecznie przepisywać materiały i kolportować je wśród zaufanych osób – w szkołach, przychodniach. Solidarnościowe pieczęcie i dokumenty ukrywano w starych aktach archiwum.

Władze odmawiały reformy sądownictwa. Po wprowadzeniu stanu wojennego rozpoczęto tzw. weryfikację sędziów. Instytucje państwowe otrzymywały pisma grożące zwolnieniem pracowników, którzy nie wystąpią z „Solidarności”. Początkowo naciski dotyczyły pracowników administracji, później także sędziów. Od lutego 1982 roku prowadzono rozmowy dyscyplinujące, co skutkowało masowymi rezygnacjami ze związków i odwołaniami ze stanowisk.

Mirosława Brzezińska odmówiła podpisania „lojalki”, tłumacząc swoją decyzję pamięcią o ojcu – uczestniku Powstania Warszawskiego. Nie miała ambicji politycznych; kierowała nią potrzeba sprzeciwu wobec niesprawiedliwości. Po odmowie zaczęły się kontrole i utrudnienia w pracy. W latach 1982–1985 udzielała pomocy rodzinom osób represjonowanych, współorganizowała Msze za ojczyznę i spotkania opłatkowe.

W „Lubianie” wystarczył strach przed utratą pracy, ale i tam nie brakowało prześladowań ze strony kierownictwa. Stan wojenny zastał Jana Antczaka w domu; następnego dnia wzywał kolegów do biernego oporu i udał się do Stoczni Gdańskiej po komunikaty Krajowego Komitetu Strajkowego, które potem kolportował.

15 grudnia 1981 r. został zatrzymany i przewieziony na przesłuchanie do prokuratury, następnie trafił do Zakładu Karnego w Starogardzie Gdańskim i Aresztu Śledczego w Gdańsku. Mirosława Brzezińska, dowiedziawszy się o jego zatrzymaniu, spotkała się z nim, by udzielić mu wskazówek dotyczących składania zeznań. Ostatecznie Jan Antczak otrzymał wyrok w zawieszeniu i na dwa miesiące został pozbawiony pracy. Pomimo tego nie zaprzestał działalności – nadal kolportował bibułę i uczestniczył w Mszach za ojczyznę.

Wkrótce kolega prokurator poinformował Mirosławę Brzezińską, że otrzymał polecenie podpisane przez Czesława Kiszczaka, by objąć ją kontrolą z powodu podejrzeń o działalność antypaństwową. Wobec tego zdecydowała się zrezygnować z pracy w sądzie i zapisać na listę radców prawnych. Nie zaprzestała jednak działalności związkowej.

W 1989 roku, podczas pierwszych częściowo wolnych wyborów, była pełnomocnikiem Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” w Gdańsku. Wraz z Janem Antczakiem organizowała wybory; jej mieszkanie pełniło funkcję sztabu.

Dziś Mirosława Brzezińska wciąż jest aktywna zawodowo i społecznie. Z sentymentem wspomina lata osiemdziesiąte – czas przełomu i nadziei. W ramach projektu „Archiwum Pełne Pamięci” przekazała do gdańskiego Oddziału IPN ulotki, pisma niezależne – w tym hit podziemia „Obywatel a Służba Bezpieczeństwa: poradnik życia w PRL”, wydawnictwa bezdebitowe oraz taśmy z kampanii wyborczej 1989 roku, które przez dekady przechowywała w swoim domu.

Gorąco zachęcamy do odsłuchania podcastu, w którym przedstawiciele dwóch różnych światów - wymiaru sprawiedliwości i przemysłu, opowiedzą jak połączyła ich walka o wolność i pragnienie sprawiedliwości.