Mieczysław i Wojciech Seweryn w cieniu zbrodni katyńskiej

Rodzina Sewerynów wywodzi się przedwojennej polskiej inteligencji o tradycjach niepodległościowych. Wśród nich byli lekarze, nauczyciele, pracownicy administracji państwowej oraz żołnierze walczący w armii Hallera i uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej. Sewerynowie mają również swoich przedstawicieli wśród Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Mieczysław Seweryn, zamordowany przez NKWD w 1940 roku, jest jedną z ofiar zbrodni katyńskiej, będącej częścią większego zbrodniczego planu sowieckich władz, który pochłonął życie tysięcy polskich jeńców wojennych, wojskowych, funkcjonariuszy państwowych i przedstawicieli elit społecznych.

Mieczysław Seweryn urodził się 16 grudnia 1910 roku w miejscowości Zabłocie, położonej na obrzeżach Żywca, jako syn Wojciecha i Antoniny z domu Kwiecińskiej. W 1929 roku ukończył seminarium nauczycielskie w Tarnowie, a w 1932 Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty w Jarocinie. Po odbyciu praktyki wojskowej w 16. Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej przeszedł do rezerwy Wojska Polskiego. Z czasem ożenił się z Janiną z Kielawów, z którą zamieszkał w Żabnie pod Tarnowem. Tam był instruktorem harcerstwa i nauczycielem w miejscowej szkole.

W 1939 roku, jeszcze przed ogłoszeniem powszechnej mobilizacji, Mieczysław Seweryn zgłosił się do macierzystej jednostki w Tarnowie. W tym samym dniu, kiedy Niemcy rozpoczęli inwazję na Polskę, na świat przyszedł jego jedyny syn, Wojciech, którego ojciec widział tylko przez chwilę.

W kampanii wrześniowej 1939 roku Mieczysław Seweryn walczył w składzie 6. Dywizji Piechoty. Po 17 września, kiedy ZSRS na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow zaatakował Polskę, został wzięty do niewoli przez Sowietów w okolicy Lwowa. Trafił do obozu jenieckiego w Kozielsku, gdzie przetrzymywano polskich oficerów.

W grudniu 1939 r. Janina Seweryn otrzymała pierwszą wiadomość od męża, która zawierała krótki opis jego stanu zdrowia, adres miejsca przetrzymywania oraz pytania o sytuację w rodzinie i nowonarodzonego syna. Ostatni list dotarł do niej za pośrednictwem Włodzimierza Pańkowskiego, kuzyna z Tarnowa, któremu udało się uciec z Kozielska, gdzie także przebywał. Od niego dowiedziała się, że Mieczysław Seweryn brał udział w proteście więźniów przeciwko złym warunkom panującym w obozie oraz nieprzestrzeganiu przez Sowietów postanowień genewskich dotyczących traktowania jeńców wojennych. Wiosną 1940 roku Mieczysław Seweryn, podobnie jak tysiące innych polskich oficerów, został zamordowany przez NKWD w ramach zbrodni katyńskiej.

Brak korespondencji od męża spowodował, że we wrześniu 1940 roku Janina Seweryn rozpoczęła jego poszukiwania za pośrednictwem Polskiego Czerwonego Krzyża i Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w Genewie, jednak nie uzyskała konkretnych odpowiedzi. W kwietniu 1943 roku Niemcy podali do publicznej wiadomości informację o odkryciu masowych grobów oficerów polskich w lesie katyńskim. Na jednym z opublikowanych zdjęć z ekshumacji Janina Seweryn rozpoznała obrączkę męża, lecz nie uznała tego za wystarczający dowód jego śmierci.

Po wojnie rodzina pielęgnowała pamięć o zbrodni katyńskiej i zaginionym członku rodziny, co wiązało się z szeregiem represji ze strony komunistycznych władz Polski. Syn Sewerynów, Wojciech ukończył Liceum Plastyczne w Tarnowie, a następnie trzyletnie Studium Kulturalno-Oświatowe. Kształcił się również w zakresie rzeźby na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, lecz uczelni nie ukończył. Nieustannie poszukiwał śladów ojca. W końcu podjął decyzję o emigracji i w 1976 roku wyjechał do Chicago. Tam, w zbiorach polonijnej biblioteki, dotarł do listy katyńskiej, na której odnalazł nazwisko ojca. Dopiero wtedy uznał, że został zamordowany w Katyniu. Wkrótce zrodziła się myśl o budowie pomnika upamiętniającego ofiary zbrodni katyńskiej. Po latach starań i zabiegów w 2009 roku na cmentarzu św. Wojciecha w Niles odsłonięto Pomnik Ofiar Katyńskich autorstwa Wojciecha Seweryna.

Wojciech Seweryn zginął 10 kwietnia w katastrofie rządowego samolotu lecącego do Smoleńska na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej. Jego tragiczna śmierć stała się niezwykłą klamrą losu – połączyła losy ojca i syna.

Rodzinne dokumenty dotyczące Sewerynów podczas II wojny światowej trafiły do Archiwum IPN za sprawą Anny Wójtowicz, wnuczki Mieczysława i córki Wojciecha Seweryna, mieszkającej obecnie w Chicago. W ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci do zasobu archiwalnego włączono kopie cyfrowe listów, które Mieczysław pisał do swojej żony Janiny z obozu w Kozielsku, fotografie rodzinne, karykatury oraz dokumenty urzędowe. Materiały te są nieocenionym świadectwem historii polskiej inteligencji w czasie wojny, w tym wartości, jakimi kierowali się członkowie tych rodzin. Mają moc łączenia pokoleń, przypominając o wspólnej przeszłości, doświadczeniach i tradycjach, które ukształtowały naszą narodową tożsamość.

W 85. rocznicę zbrodni katyńskiej oddajemy hołd tysiącom polskich oficerów, którzy zginęli z rąk NKWD w 1940 roku. Serdecznie zapraszamy do wysłuchania reportażu z serii ,,Archiwum Pełne Pamięci – ...aby każdy okruch historii został uratowany!’’ pt. „Katyń – tragiczne losy rodzin Sewerynów i Walkowskich”. O dwóch dramatycznych historiach, opisanych w naszych „okruchach” opowiedzą: Wisława Osenkowska - wnuczka Władysława Walkowskiego, Anna Wójtowicz - wnuczka Mieczysława i córka Wojciecha Seweryna oraz dr hab. Witold Wasilewski - główny specjalista Archiwum IPN.