Chemik w „Ruchu” – niezwykła historia prof. dr. hab. Jana Kapuścińskiego

Po raz pierwszy zatrzymany w maju 1953 r. za przynależność do Tajnej Organizacji Młodzieżowej, przeszedł śledztwo w łódzkim UB i został skazany na 2 i pół roku więzienia. Z powodu młodego wieku (urodził się w 1936 r.) osadzono go w Progresywnym Obozie dla Młodocianych w Jaworznie, skąd został zwolniony warunkowo w sierpniu 1954 r.

Po opuszczeniu obozu Kapuściński zdał maturę i ukończył studia na Wydziale Chemii Politechniki Łódzkiej. Stopień doktora uzyskał w 1965 r.

W 1968 r. za obronę relegowanego studenta został usunięty z pracy na uczelni. W lipcu 1970 r. został ponownie aresztowany za działalność konspiracyjną. Wraz z braćmi Benedyktem i Andrzejem Czumami, Marianem Gołębiewskim, braćmi Markiem i Stefanem Niesiołowskimi i innymi członkami organizacji „Ruch” został skazany za przygotowania do podpalenia muzeum i wysadzenia  pomnika Włodzimierza Lenina w Poroninie. Jan Kapuściński w organizacji był odpowiedzialny za przygotowanie materiałów zapalających (w kartotece członków nielegalnych organizacji SUSW w Warszawie widnieje pod pseudonimem „Chemik”). Do procesu, który odbył się dopiero w 1971 r., był przetrzymywany w aresztach przy ul. Rakowieckiej w Warszawie, na Białołęce i w Łodzi. Podczas śledztwa tylko on i bracia Czumowie odmówili składania wyjaśnień. Został skazany na 2 lata więzienia.

Po zwolnieniu i piętrzących się problemach ze stałym zatrudnieniem, na co ewidentny wpływ miała jego niepodległościowa działalność, zdecydował się na emigrację do Stanów Zjednoczonych. Po kilku latach starań władze komunistyczne zezwoliły na jego wyjazd. Przyczyniła się do tego wizyta w Polsce prezydenta USA Jimmy’ego Cartera.  Na obczyźnie pracował m.in. na Uniwersytecie Medycznym w Nowym Jorku, gdzie prowadził badania nad lekami przeciwnowotworowymi.

Po powrocie do Ojczyzny w 1993 r. pracował na Uniwersytecie Gdańskim, gdzie od 1996 r. kierował Pracownią Biochemii Fizycznej. Zmarł 5 grudnia 2002 r. Na cmentarzu  w Łodzi żegnało go liczne grono przyjaciół i współpracowników, a także towarzysze z okresu działalności konspiracyjnej. W uroczystości żałobnej uczestniczył m.in. b. premier Rządu III RP Jan Olszewski.

W 2016 r. żona Jana - Magdalena odebrała z rąk prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Polonia Restituta przyznany mu pośmiertnie.

W kwietniu 2025 r. pracownicy Archiwum IPN spotkali się w Łodzi z Marią Magdaleną Siniarską-Kapuścińską wieloletnią Prezes Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce, która zdecydowała się przekazać do zasobu archiwalnego IPN niezwykle cenne pamiątki po swoim mężu. Pośród bogatego zbioru artefaktów i dokumentów odnaleźć można listy mamy Janka - Marii z okresu jego uwięzienia w obozie dla młodocianych w Jaworznie, a także niezwykłą korespondencję pomiędzy Janem a jego żoną  z okresu uwięzienia w latach 1970-1971. Ciekawostką jest to, że listy do ukochanej często były zamazywane przez cenzorów przy pomocy farby, dlatego Jan zaczął zapisywać karty jednostronnie. Magdalena, która była pracownikiem naukowym Politechniki Łódzkiej, po użyciu odczynników chemicznych mogła odczytać tekst, po tym jak stawał się widoczny na odwrocie karty.

Poza wyżej opisaną korespondencją Magdalena Kapuścińska ofiarowała Archiwum IPN dokumentację związaną z pracą naukową męża, jego działalnością w organizacjach konspiracyjnych, związaną z uwięzieniem i zaangażowaniem w stowarzyszeniach kombatanckich, sportowych, turystycznych. W archiwum Jana Kapuścińskiego odnajdujemy również materiały jego rodziców - Stanisława i Marii z d. Pietraszewskiej, także pracowników naukowych, fotografie z pocz. XX w., a także dokumentację z okresu pobytu na obczyźnie dot. m.in. uzyskania obywatelstwa USA i aktywności w organizacjach polonijnych. Do IPN trafiły również dokumenty p. Magdaleny, jej certyfikaty patentowe oraz wspomnienia jej mamy dr hab. Jadwigi Siniarskiej-Czaplickiej.