Pamiętamy

IPN BU 1467/237

Przekazujący: Paweł Biskot

Nawet zwykłe prace w ogrodzie mogą przynieść nie lada odkrycie. W podwarszawskiej miejscowości podczas przekopywania ogródka odnaleziono nieśmiertelnik, który trafił do Archiwum IPN w Warszawie w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci.

 

Zachował się cały nieśmiertelnik – obie części. Jest to wzór pochodzący z 1931 roku, stąd można ustalić terminus post quem. Nieśmiertelnik jest owalną blaszką z dwoma nacięciami i trzema otworami, wykonaną z duraluminium, o wymiarach 40×50 mm. Zazwyczaj na nieśmiertelnikach wybijano również datę urodzenia i skrót oznaczający wyznanie, tu jest jedynie wybite: „Eugeniusz Krysiński / P.K.U.4 Warszawa”, czyli Powiatowa Komenda Uzupełnień w Warszawie IV. Jako terminus ante quem można ustalić datę 1 lipca 1938 r., kiedy to Powiatowa Komenda Uzupełnień Warszawa Miasto IV została przekształcona na Komendę Rejonu Uzupełnień Warszawa Miasto IV (nazwa zaczęła obowiązywać dopiero od 1 września).

 

Zważywszy na obecny stan wiedzy, nie można mieć stuprocentowej pewności, co do identyfikacji właściciela nieśmiertelnika. Jednakże udało się dotrzeć do informacji, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na pierwotnego właściciela tego żołnierskiego identyfikatora.

Możliwe, że nieśmiertelnik należał do Eugeniusza Krysińskiego urodzonego 11 maja 1909 roku we wsi Czerniaków (od 1916 roku część Warszawy) jako syn Jana i Janiny z Dąbrowskich.

Zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku wojskowym z 23 maja 1924 roku (art. 6): „Wiek poborowy rozpoczyna się z dniem 1 stycznia tego roku, w którym podlegający powszechnemu obowiązkowi wojskowemu kończy 21 lat życia i trwa do końca tego roku kalendarzowego, w którym kończy on 23 lat życia”, natomiast czynna służba wojskowa trwała generalnie 2 lata (wyjąwszy kawalerię i artylerię konną – 2 lata i 1 miesiąc oraz marynarkę – 2 lata i 2 miesiące). Krysiński do wojska mógł zostać powołany najwcześniej w 1930 roku i – zgodnie z informacją wybitą na nieśmiertelniku – zarejestrowany przez Powiatową Komendę Uzupełnień Warszawa Miasto IV.

Można podejrzewać, że skoro nieśmiertelnik przedstawia wzór z 1931 roku, to Krysiński w tym właśnie roku został powołany do wojska, a po odbyciu dwuletniej służby wojskowej 26 grudnia 1933 roku zawarł związek małżeński z Rozalią Kamieniarczyk w parafii św. Augustyna w Warszawie.

Wiadomości zawarte na stronie Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką 1939–1945 ((https://straty.pl/pl/) oraz w Arolsen Archives pozwalają odtworzyć – w szczątkowy sposób – dalsze losy prawdopodobnego właściciela nieśmiertelnika. Krysiński pracował przed wojną jako Kraftfahrer (niem. szofer, kierowca ciężarówki), w obozie koncentracyjnym w Mauthausen został osadzony 5 września 1944 roku[1] (numer więźnia 94344)[2], zginął 29 listopada 1944 roku w obozie w Gusen[3]. Roman Olszyna w kartotece Z walczącej Warszawy podał informację, że Krysiński wcześniej przebywał w obozie przesiedleńczym w Pruszkowie.

Ponadto w publikacji urzędowej „Rozkaz nr 73 Komendanta Policji Polskiej M. Warszawy” z 28 sierpnia 1942 r. znalazła się wzmianka, że decyzją Kommandeur der Ordnungspolizei (komendanta policji porządkowej) 13 czerwca kapral Eugeniusz Krysiński z XVII Komisariatu został wydalony ze służby 30 czerwca za „bezczynność i niesubordynację”[4] – choć nie można jednoznacznie stwierdzić, że mowa o tej samej osobie.

Z kolei żona Eugeniusza Krysińskiego – Rozalia de domo Kamieniarczyk (urodzona 24 marca 1911 w Warszawie, córka Józefa i Heleny Ufy) została uwięziona w KL Auschwitz (numer 29721), gdzie przybyła 19 stycznia 1943 roku, zginęła tam 18 listopada tego samego roku[5].

 

[1] Zob. [Wykazy imienne więźniów przybyłych do obozu Mauthausen-Gusen w okresie 1.09–30.09.1944 r.], IPN GK 131/13, k. 78.

[2] Arolsen Archives, https://collections.arolsen-archives.org/en/archive/1-1-26-3_01012603-oS/?p=1&doc_id=1565369 [dostęp online: 30.06.2021].

[3] Sala nazwisk. Zmarli w obozie Mauthausen, https://raumdernamen.mauthausen-memorial.org/index.php?id=4&p=60657&L=5 [dostęp online: 30.06.2021].

[4] Zob. „Dodatek Personalny do Rozkazu nr 73” [dodatek do: „Rozkaz nr 73 Komendanta Policji Polskiej M. Warszawy” 1942], s. 7.

[5] Zob. Informacja o więźniach, http://www.auschwitz.org/muzeum/informacja-o-wiezniach/ [dostęp online: 30.06.2021].