Pamiętamy

IPN Kr 795

Przekazujący: Anna Wierzbicka-Bogacz, Ksawery Bogacz

W 2018 roku Pani Anna Wierzbicka-Bogacz, w imieniu własnym i swojego śp. męża – Ksawerego Bogacza, przekazała do krakowskiego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej powielacz marki „Gestetner 420”. W latach 80. XX wieku był on wykorzystywany przez struktury NSZZ „Solidarność” Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie do kopiowania wydawnictw drugiego obiegu.

Jego historia sięga jesieni 1982 roku, kiedy to wraz z darami został przywieziony ze Szwecji. Od tego czasu był używany w konspiracyjnej drukarni mieszczącej się na terenie AGH w Krakowie, a dokładnie w pomieszczeniu magazynowym w łączniku B2-B3, zajmowanym przez Tadeusza Rudkowskiego. To właśnie tam wybudowano dodatkową ściankę gdzie chowano powielacz, offset, materiały drukarskie, a także archiwizowane wydawnictwa drugiego obiegu. Pracowano nocą,
a drukarzami byli Ksawery Bogacz i Tadeusz Rudkowski.

Powielacz „Gestetner 420” był wykorzystywany do druku tygodnika „Krakus” oraz (w ramach „Wydawnictwa ROTA”) książek, broszur i ulotek. Opublikowano m.in. homilie Jana Pawła II, Kłopoty z socjalizmem Leszka Kołakowskiego, felietony Stanisława Kisielewskiego, Wojnę z narodem widzianą od środka Ryszarda Kuklińskiego oraz wiersze Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego.

W latach 80. XX wieku ten powielacz był nowoczesnym sprzętem, pozwalającym na uzyskiwanie druku o bardzo dobrej jakości. Niejednokrotnie tak dobre wydruki wzbudzały jednak podejrzenia wśród działaczy „Solidarności”.

Po wielu latach, podczas remontu pomieszczeń na terenie AGH, powielacz został odnaleziony dokładnie w tym samym miejscu, gdzie go ukryto jeszcze w okresie obowiązywania stanu wojennego. Do krakowskiego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej przekazano go wraz z oryginalnymi przyborami drukarskimi (farby, papier, matryce białkowe), a także obszernym zbiorem wydawnictw drugiego obiegu.

Wśród nich znalazł się m.in. „Goniec Małopolski” wydawany od 19 grudnia 1980 roku do 10 grudnia 1981 roku w Krakowie przez Sekcję Informacji Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego (MKZ), a następnie Zarząd Regionu (ZR) Małopolska NSZZ „Solidarność”. Na jego łamach zamieszczano m.in. relacje ze strajku ustrzycko-rzeszowskiego, przebiegu kryzysu bydgoskiego, czy I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”. Ponadto drukowano dokumenty władz centralnych i regionalnych „Solidarności”, artykuły, wywiady, listy do redakcji, a także przedruki
z innych wydawnictw opozycyjnych.

Anna i Ksawery Bogaczowie osobiście zaangażowali się w tworzenie struktur NSZZ „Solidarność” w Akademii Górniczo-Hutniczej. Ksawery Bogacz był członkiem komitetu założycielskiego, a następnie Prezydium Uczelnianej Komisji Zakładowej Związku. Przez całe lata 80. oboje byli aktywnie włączyli się w działalność opozycyjną, a jednym z głównych obszarów ich pracy był druk oraz kolportaż wydawnictw drugoobiegowych. W 2018 roku za swoje zasługi na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zostali odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności.

 

                                                           oprac. Radosław Kurek
gł. specjalista OA IPN w Krakowie